Cục Thuế vừa có Thư ngỏ gửi đến Hiệp hội kế toán và kiểm toán Việt Nam, các công ty kế toán, kiểm toán đặt ra yêu cầu tăng cường phối hợp giữa cơ quan Thuế với các tổ chức cung cấp dịch vụ giúp cộng đồng doanh nghiệp hiểu đúng, làm đúng, phòng ngừa rủi ro và thực hiện kịp thời nghĩa vụ thuế với ngân sách nhà nước.
Từ vai trò “cầu nối” đến “bộ lọc” rủi ro
Trong vai trò là đơn vị cung cấp dịch vụ kế toán, đại lý thuế, ông Nguyễn Công Thử, Giám đốc Công ty TNHH Đại lý thuế Khang Phúc cho biết, Thư ngỏ của Cục Thuế là thông điệp rất rõ về yêu cầu nâng cao tính tuân thủ pháp luật thuế trong giai đoạn hiện nay.
Trong đó, vai trò của các đơn vị kế toán, kiểm toán, đại lý thuế không chỉ dừng ở việc lập báo cáo, kê khai và hoàn thành hồ sơ thuế cho khách hàng, mà cần trở thành một “hàng rào” kiểm soát rủi ro ngay bên trong doanh nghiệp, giúp người nộp thuế nhận diện vấn đề trước khi trở thành vi phạm.
Theo ông Nguyễn Công Thử, trách nhiệm của các đơn vị cung cấp dịch vụ có thể nhìn nhận ở 3 cấp độ.
Trước hết là “làm đúng”, tức bảo đảm hồ sơ kế toán, hóa đơn, chứng từ và kê khai thuế được thực hiện đúng quy định.
Thứ hai là “cảnh báo sớm”, khi phát hiện dấu hiệu bất thường về doanh thu, chi phí, hóa đơn, công nợ, dòng tiền, giao dịch liên kết hoặc nghĩa vụ thuế thì phải chủ động trao đổi với doanh nghiệp để điều chỉnh, khắc phục kịp thời.
Thứ ba là hướng dẫn doanh nghiệp hiểu và tự tuân thủ, hình thành văn hóa tuân thủ và hệ thống quản trị tài chính, kế toán minh bạch.
Tương tự, bà Châu Ngô Diệu Hiền, Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH kế toán tư vấn quản lý Tây Nam Á (Taynama AMC) cho rằng, Thư ngỏ của Cục Thuế là lời kêu gọi đồng hành kịp thời và thiết thực.
Từ thực tế vận hành doanh nghiệp, các đơn vị dịch vụ không chỉ “làm dịch vụ”, mà phải thực hiện đồng thời vai trò “cầu nối” và “màng lọc rủi ro”. Cầu nối ở đây là truyền tải chính xác, đầy đủ tinh thần pháp luật thuế đến doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp hiểu đúng, làm đúng và từng bước hình thành văn hóa tuân thủ tự nguyện.
Bà Châu Ngô Diệu Hiền nhấn mạnh, một đơn vị tư vấn chuyên nghiệp còn phải có trách nhiệm rà soát, phát hiện và cảnh báo kịp thời những bất thường trong hồ sơ kế toán, thuế, chẳng hạn tình trạng lỗ kéo dài hoặc tỷ suất lợi nhuận bất thường so với đặc điểm ngành.
Từ thực tế tư vấn, các chuyên gia cũng chỉ ra nhiều dấu hiệu rủi ro mà doanh nghiệp cần chủ động nhận diện. Một trong những nhóm đáng lưu ý là sự chênh lệch giữa doanh thu trên hệ thống bán hàng, tài khoản ngân hàng, sàn thương mại điện tử hoặc nền tảng kinh doanh với doanh thu ghi nhận trên sổ sách và kê khai thuế.
Bên cạnh đó là rủi ro về hóa đơn, chứng từ khi hóa đơn đầu vào không phù hợp thực tế giao dịch, hàng hóa, dịch vụ không có đầy đủ hồ sơ chứng minh hoặc hóa đơn có dấu hiệu bất thường.
Các dấu hiệu khác gồm: Chi phí tăng bất thường, chi phí thiếu hồ sơ chứng minh tính hợp lý, hợp lệ hoặc không phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh; tình trạng doanh nghiệp thua lỗ kéo dài, tỷ suất lợi nhuận thấp bất thường so với ngành; phát sinh giao dịch liên kết nhưng chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ quản lý giao dịch liên kết; chậm hoặc không thực hiện các nghĩa vụ về kê khai, quyết toán, hóa đơn và báo cáo liên quan.
Bên cạnh đó, cần lưu ý một số dấu hiệu như: Doanh nghiệp kê khai lỗ nhiều năm nhưng dòng tiền vẫn tăng trưởng hoặc hoạt động kinh doanh tiếp tục mở rộng; tỷ suất lợi nhuận thấp hơn đáng kể so với mức trung bình ngành mà không có lý do kinh tế hợp lý.
Theo các chuyên gia thuế, bên cạnh hành vi khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp, người nộp thuế có thể bị phạt 20% số tiền thuế khai thiếu thì hành vi trốn thuế có thể bị phạt từ 1 đến 3 lần số tiền thuế trốn và tiền chậm nộp được tính theo mức 0,03%/ngày trên số tiền thuế chậm nộp. Đặc biệt, với những sai phạm nghiêm trọng có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về tội trốn thuế theo quy định.
Khi các công ty kế toán, kiểm toán, đại lý thuế thực sự làm tốt vai trò “cầu nối” và “bộ lọc” rủi ro, chính sách thuế sẽ được đưa đến doanh nghiệp gần hơn, sát hơn với thực tế kinh doanh và hiệu quả quản lý thuế cũng được nâng lên.
Không tìm mọi cách làm giảm nghĩa vụ thuế
Để hạn chế tối đa rủi ro và vi phạm, ông Nguyễn Công Thử cho rằng, trước hết cần thay đổi tư duy từ đối phó với cơ quan Thuế sang chủ động tuân thủ pháp luật. Với doanh nghiệp, chủ doanh nghiệp phải thực sự quan tâm đến công tác kế toán và thuế, thay vì coi đây đơn thuần là công việc hành chính giao cho bộ phận kế toán.
Đồng thời, xây dựng hệ thống quản lý, trong đó doanh thu, hóa đơn, chứng từ, hàng tồn kho, dòng tiền và sổ sách kế toán có sự liên kết, phản ánh đúng bản chất hoạt động kinh doanh.
Khi phát sinh vấn đề hoặc chưa rõ chính sách, doanh nghiệp nên chủ động trao đổi với cơ quan Thuế hoặc tìm đến các đơn vị tư vấn, đại lý thuế có chuyên môn, thay vì tự xử lý theo kinh nghiệm hoặc những thông tin không chính thống. Đây là cách giúp doanh nghiệp giảm thiểu khả năng đưa ra quyết định sai ngay từ đầu.
Từ góc độ doanh nghiệp và hộ kinh doanh, bà Châu Ngô Diệu Hiền chia sẻ, cần thay đổi tư duy quản trị, xem tuân thủ thuế không chỉ là nghĩa vụ mà còn là một tiêu chí nâng cao giá trị thương hiệu và năng lực cạnh tranh, đặc biệt khi doanh nghiệp tiếp cận vốn ngân hàng hoặc các quỹ đầu tư.
Cùng với đó, doanh nghiệp cũng cần thường xuyên rà soát hồ sơ thuế để phát hiện những điểm lệch chuẩn so với đặc điểm, chỉ số trung bình của ngành trước khi cơ quan Thuế tiến hành kiểm tra.
Một yếu tố quan trọng khác là người quản trị doanh nghiệp cũng cần có kiến thức về thuế và kế toán. Việc cập nhật kiến thức không chỉ giúp điều hành hoạt động kinh doanh hiệu quả hơn mà còn giúp nhà quản trị lựa chọn những phương án kinh doanh an toàn, phù hợp pháp luật và bền vững hơn.
Ngoài ra, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng các phần mềm kiểm soát dữ liệu, đối soát hóa đơn điện tử với dữ liệu của cơ quan Thuế nhằm phát hiện sai sót kịp thời. Quan trọng hơn, các đơn vị dịch vụ cần hỗ trợ khách hàng chia sẻ kiến thức, giúp doanh nghiệp và hộ kinh doanh hiểu sâu, áp dụng đúng và từng bước biến tuân thủ thành thói quen trong hoạt động kinh doanh.
